جراتورزی یعنی احترام به حقوق خود و دیگری
جراتورزی شیوهارتباطی خاصی است. به راحتی میتوان آموخت و به کار بست. این مهارت به ما کمک میکند تا افکار و احساسات و ارزشهای خود را درباره موقعیتها به طور آزادانه و مستقیم و با احترام به احساسات و ارزشهای اشخاص دیگر بیان کنیم.
نکته جالب در مورد جراتورزی این است که بر حقوق شخص ضمن توجه به حقوق دیگران تاکید دارد. کاربرد این مهارت در شرایطی که تحت فشار هستیم پررنگتر میشود. تعریفهایی از این ابزار شده:
«ابراز عقاید و احساسات و افکار خود به طور مناسب و مستقیم و صادقانه و بدون بیاحترامی به حقوق دیگران.»
«تشخیص منافع خود و عمل بر اساس آن و مطالبه حقوق خود بدون تعرض به حقوق دیگران.»
کوتاه سخن آنکه جراتورزی شامل هفت پاسخ است:
۱. ابراز عقیده خود
۲. تقاضای تغییر رفتارهای نامطلوب دیگران
۳. رد درخواستها و تقاضاهای غیرمنطقی دیگران
۴. ابراز احساسات مثبت و منفی خود
۵. آغاز و ادامه تعاملات اجتماعی
۶. پذیرش کاستیهای خود
۷. ابراز جملات متعارف در هنگام رویارویی یا جدا شدن از دیگران
برای درونی شدن این مهارت بهتر است فلسفه آن را نیز بدانیم.
۱.شناخت حقوق خود
۲.برابری انسانها
۳. برخورداری از حقوق یکسان
در روابط بین فردی ما رفتارهای مختلفی از خود نشان میدهیم و در واقع همیشه به یک شکل و سیاق رفتار نمیکنیم. نوع برخورد و رفتار ما در مقابل شخص دیگر بستگی به موضع ما دارد. این موضعگیری در مقابل اشخاص مختلف، متفاوت است. گاهی موضعگیری ما منفعلانه است و گاهی پرخاشگرانه است.
دلایل رفتار منفعلانه
ترس از تایید نشدن
ترس از انتقاد
خارج شدن از ادب و نزاکت
اجتناب از تعارض و کشمکش
بازی دادن دیگران
فقدان مهارتهای جراتورزی
نتایج رفتار منفعلانه
فقدان اعتماد
احساس خشم و تنفر و ناکامی
از دست دادن کنترل بر روابط بین فردی
رفتار پرخاشگرانه
کاهش احساس ارزشمندی
فقدان یک رویه فردی
دلایل جراتمندی
احساس خوب درباره خود
احساس خوب درباره دیگران
ایجاد احترام متقابل
کاهش صدمه به دیگران
احساس کنترل موقعیت
صادق بودن با خود و دیگران
نتایج جراتمندی
متداول نبودن ابراز احساسات
دریافت برچسب پر رو یا خودمختار
به خطر انداختن روابط بین فردی
تقویت روابط
احساس کنترل
احساس مصمم بودن
دلایل رفتار پرخاشگرانه
ترس از شکست
نداشتن اعتماد
موفق بودن پرخاشگری در گذشته
نشان دادن قدرت
تخلیه خشم
دستکاری دیگران
نتایج رفتار پرخاشگرانه
تعارض در روابط بین فردی
از دست دادن احترام به خود
فقدان احترام به دیگران
افزایش استرس
خشونت احتمالی
دست نیافتن به نتایج
جاده ها تمام نمی شوند